Апошні алгарытм

Крабава купель

Здаецца, мне ўдалося заснуць. Калі расплюшчыў вочы – звонку ўжо панаваў дзень.

Я выбраўся з хіжыны. Сонца толькі паднялося з-за ўсходняга мысу, заліваючы сіні прастор акіяна яркімі промнямі. Лагуна супакоілася, лёгкія хвалі набягалі на пясок, рассцілаліся тонкай белай коўдрай, ахутвалі ступні і неўзабаве адступалі. Навыкідала водарасцей: бурыя стужкі і зялёныя купкі ляжалі па ўсім берагу, сярод іх капашыліся крабы.

Цёпла, ціха і спакойна. Здавалася, нібы ноччу і не было аніякага катаклізму.

Травень пахаджаў непадалёку. Раз-пораз ён выцягваў з водарасцяў ракавінкі, нешта разглядаў усярэдзіне, адкідваў убок. Побач круціўся Лабрык. Убачыўшы мяне, рэтрывер з радасцю паляцеў насустрач.

Зялёная трава гаспадара вострава буяла пад сонцам нязломнасцю і яскравай сакавітасцю. Ніводная сцяблінка не зламаная. Цікава, як яна не камечыцца ў сне?

– Табе гуманітарку ніхто не падкідвае? – спытаў я, падышоўшы.

– Якую яшчэ гуманітарку?

– Ну як якую – тую, што адзін пісьменнік надаў.

Травень з цікаўнасцю паглядзеў на мяне. Натхнёны гэтай увагай, я надаў свайму голасу больш лектарскага тону:

– Ведаеш, Даніэль Дэфо дазволіў свайму астравіцяніну забраць з разбітага карабля інструменты, рознае там барахло...

Транслятар – вельмі добрая рэч. Можна і дараваць, што занадта лезе ў галаву, але калі гаворка заходзіць пра незнаёмыя кнігі... З гэтай штукенцыяй неабавязкова ведаць усе творы, каб атрымалася цікавая размова. Галоўнае, каб хоць нейкая эрудыцыя, тады думкі дойдуць у зразумелых вобразах. Той астравіцянін, што стаяў перад мною, зразумеў сэнс іншасусветнай літаратуры.

– І навошта ты мне гэта кажаш?

– Таму што яго герой на нулі проста б ногі выцяг. Як ты тут выжываеш? Ці ты тут не адзін?

Травень весела пляснуў мяне па плячы:

– Яшчэ дзве-тры такія ночы – і ўжо нічога не будзеш заўважаць, – супакоіў ён. – Будзеш на голых камянях спаць, як на пярыне!

Мы яшчэ некаторы час хадзілі сярод выкінутых водарасцей, шукалі ракавіны. Я выцягваў усе запар і перадаваў галоўнаму эксперту: адны адляталі адразу, другія – пасля пільнага агляду. Не ведаю, па якіх крытэрыях ішоў адбор, бо не знайшлося ніводнай прывабнай. Калі буду вяртацца ў свой свет, трэба абавязкова прыхапіць дзве-тры на памяць.

Калі вярнуліся да хіжыны, Травень пацікавіўся:

– Рыба табе яшчэ не надакучыла?

– Яшчэ і сутак не прайшло, каб надакучыць, – шмыгнуў я носам. – Ведаеш хоць, колькі ў нас яна каштуе?

– А мне надакучыла, – Травень нібы і не пачуў мяне. – Кожны дзень адно і тое ж, хочацца нейкай разнастайнасці.

– Якія тады прапановы?

– Пойдзем на краба.

– Чаму б і не, наловім крабаў, – падхапіў я прапанову. – Калі гэта не палачкі, я не супраць!

Не хапала яшчэ шукаць якое карэнне. Збіраць бананы куды б ні ішло, бо тут дармовыя, а вось рыцца ў зямлі ў пошуках якога карэння... Цярпець не магу наша лецішча праз агароды, будзь мая воля – праехаўся б па ім бульдозерам і высадзіў бы нармальны газон.

– Гэта яшчэ невядома, хто каго лавіць будзе, – задумліва прамовіў правадыр-здабытчык. – Ну, калі так – ідзём. Там паспрабуем праслізгнуць паўз Глышку.

Ён агледзеў мяне і дадаў:

– Свае потныя бахілы таксама вазьмі, з нязвычкі зрэжаш сабе ногі.

Травень узброіўся толькі адным мачэтэ: сунуў яго ў скураныя ножны на кароткай перавязі і закінуў за спіну. На пояс прычапіў флягу з прэснай вадой. Ніякіх табе сетак ці гарпуна.

Я не зразумеў, навошта ў вадзе красоўкі, але паслухаўся парады: звязаў разам шнуркамі і перакінуў цераз плячо. Недарэчнае відовішча. Калі ў Траўня ножны ладна прылягалі да спіны, толькі рукаятка эфектна выглядала з-за пляча, як у кінагерояў, то мая ноша вольна цялёпкалася і таўкла па баках. Да таго ж мае плечы гарэлі агнём: давялося надзець кашулю, каб зберагчы хоць тое, што ўцалела пасля ўчарашняга дня.

Трымаючыся ў цені пальм, мы рушылі ў заходні бок лагуны, туды, дзе ў акіян выступаў скалісты мыс. Лабрык адразу ж узяўся быць разведчыкам-правадыром – пабег у авангардзе.

Пляж жыў сваім жыццём. Па самым краі вады семянілі шэрыя кулікі, ківалі галовамі, нібы віталіся з кожным сустрэчным. Шпарка бегалі залацістыя ржанкі, нешта выпорваючы з мокрага пяску. Паміж падсохлымі купкамі дзелавіта паходжвалі бела-карычневыя каменяшаркі, перабіралі чорнымі дзюбкамі водарасці ці пераварочвалі ракавіны. На мелкаводдзі нерухома застылі цёмна-шэрыя чаплі. Падобныя на вартавых смерці, яны чакалі, пакуль нехта страціць асцярожнасць: імгненны ўкол – і няўдаха, дробны краб ці рыбінка, назаўжды пакідалі гэты свет.

Над хвалямі праносіліся белыя крачкі, на імгненне завісалі ў паветры, а потым рэзка прыпадалі да вады і выхоплівалі малькоў. Вышэй кружлялі карычневыя, з белымі жыватамі алушы, па адным ці чародамі: яны раптам складалі крылы і каменем падалі ў ваду, а праз некалькі секунд вынырвалі з рыбінай, што жывым серабром трапятала на сонцы. Калі здабытчык не паспяваў пракаўтнуць улоў, напярэймы яму кідаўся чорны фрэгат. Рабаўнік перахопліваў курс, біў крылом ці намагаўся вырваць здабычу – збянтэжаны алуш выпускаў рыбіну, і шчаслівы пірат падхопліваў трафей на ляту.

Бераг забіраў усё лявей.

Пляж вузеў, саступаючы месца паросламу гушчаром схілу. Прыбой быў ужо зусім блізка. Далёкі рокат перарос у рытмічны грукат хваль аб рыфы – ужо не белая паласа, а жывы, вірлівы вал, які нястомна імкнуўся прарвацца ў спакой лагуны. Мяккі каралавы пясок заслалі базальтавыя абломкі, ад дробных камянёў да масіўных глыб. Трэба было сачыць, каб не наступіць на востры край. Далей пачаўся жвір і каменныя завалы, якія даводзілася пералазіць, а то і абыходзіць па вадзе.

Мы ішлі больш за гадзіну. За гэты час я налічыў процьму крабаў, але ўсе – не больш за пяць сантыметраў, да таго ж вельмі жвавыя.

Адліў дасягнуў найніжэйшага ўзроўню. З-пад вады выступіла рыфавае плато: амаль да самага прыбою раскінулася ўсланае каралавай вапняй поле, дзе вылучаліся светлыя і сітаватыя дзялянкі, крэмавыя пліты, зубчатыя грады, разломы і шырокія каналы. На няроўнай паверхні засталіся лужыны і цэлыя азёры. Мяркуючы з кулікаў, каменяшарак і рыфавых чапляў, што зляцеліся з усіх бакоў, у гэтых западзінах адкрыўся сапраўдны шведскі стол.

Бліжэй да мыса дно было заваленае глыбамі. Паміж імі ў вадзе капашыліся стракатыя крабы – зусім іншыя, удвая большыя за тую мялюзгу, што мітусілася на пяску. Яркія, чырвона-аранжавыя, быццам іх старанна размалявалі на дзіцячых занятках. І асцярожныя: варта было нам наблізіцца, як тыя хаваліся за выступамі ці ў разломах.

Я злавіў момант, падкраўся і схапіў найбольшага краба за панцыр. Ускінуў яго ўгору, нібы сцяг над захопленым горадам, і радасна затрос гэтым трафеем:

– Першы пайшоў! Куды складаць?

– Ага, гэтага аднаго табе і хопіць. – Травень нават не глянуў на маю здабычу.

– Як хопіць? – не зразумеў я. – Ды тут мяса кату на зуб! Хаця б з дзясятак налавіць...

– Табе яркі колер ні пра што не гаворыць? – гэтым разам прагучала даволі злавесная нотка.

Я мігам адкінуў краба, нават выцер руку аб змоклую кашулю.

– Мог бы адразу папярэдзіць!

– Не хвалюйся, не ўджаліць, хіба што ўчэпіцца клешняй. У яго нейратаксіны назапашваюцца ва ўсім целе.

Наш шлях упёрся ў абрыў. Няроўная базальтавая сцяна ўздымалася на дзясяткі метраў і цянулася ў акіян, дзе на самым вастрыі кіпеў прыбой. Я чакаў, што перадыхнем і пачнем лазіць паміж скаламі: праз адліў там можна было хадзіць, і ў гэтым лабірынце вадзілася што заўгодна. Трэба толькі сачыць, каб не злавіць голымі ступнямі марскога вожыка ці яшчэ чаго лепшага.

Але ні прывал, ні набег на мясцовыя калоніі ў планы не ўваходзілі. Мы звярнулі направа, ад мора, і сталі ўзбірацца па крутым схіле.

Давялося абуць красоўкі, якія зусім не пад гэту спёку. Траўню хоць бы што: яго босыя закарэлыя ногі не баяліся ні вострых камянёў, ні сантыметровых калючак, што толькі і чакалі, каб з радасцю ўпіцца ў маю скуру. Пачаўся густы хмызняк. У справу пайшло мачэтэ. Вельмі добры аргумент супраць таго ж пандана, які ўзброіўся вузкімі лістамі-піламі і пакідаў крывавыя драпіны.

Метраў сорак мы прадзіраліся праз гушчэчу, потым яна адступіла, ісці стала лягчэй.

Мы апынуліся пад зялёнымі скляпеннямі, пад імі панаваў мяккі, рассеяны змрок. Шчыльныя кроны перахаплялі кожны прамень сонца, не пакідаючы ні лапіка чыстага неба. Многія дрэвы трымаліся на каранях-хадулях, некаторыя дасягалі двух-трох абхватаў. Па шэра-карычневых ствалах паўзлі ліяны, перакідваліся на суседзяў, звісалі петлямі ці перапляталіся ў складаную сетку; адны тонкія, як шнурок, другія нібы марскія канаты. Бароды лішайнікаў абляпілі недасяжныя галіны, а ў тоўстых расохах прытуліліся купіны папаратнікаў; некаторыя з іх чапляліся голымі каранямі проста за ствалы, за расколіны ў кары. Сустракаліся і дрэвападобныя папаратнікі, з магутным ствалом, некаторыя ўздымаліся вышэй за дом. Дзе-нідзе віднеліся белыя, жоўтыя ці крэмавыя архідэі, якія каляровымі плямамі сядзелі на галінах.

Пад нагамі пружыніла глеба – вільготная, тлустая, пакрытая тоўстай коўдрай апалага лісця. Пах перагною і сырой зямлі пераплятаўся з саладкаватым водарам кветак. Чуліся то тонкія птушыня посвісты, то іх хрыплыя, прыглушаныя гарлавыя крыкі. Паветра стала цяжкім, вільгаці значна дадалося. Я хутка змакрэў, так, што кашуля ліпла да ўсяго цела.

Скала леваруч скончылася, мы павярнулі на паўднёвы захад.

Ледзь бачная сцежка вяла толькі ўгору, паднімалася ўсё вышэй, пятляла па крутым схіле.

Заміналі ліяны, папаратнікі майго росту, карані і базальтавыя выступы, што месцамі вылазілі з-пад зямлі. Я разоў колькі зачапіўся, няўдала прызямлішыўся на карачкі. Там, дзе падалі лясныя гіганты і разрываўся зялёны шацёр, падымаўся густы, непралазны падлесак. Мы імкнуліся абыйсці гэтыя гушчары, каб не марнаваць сілы на прасекі.

На верхавінах найвышэйшых дрэў пасялілася калонія фрэгатаў. Варта было нам з'явіцца, як там узняўся дзікі вэрхал: залапацелі крылы і загарлапаніла так, нібы пачаўся пажар. На хвіліну гвалт сціхаў, а калі да іх даходзіла, што мы нікуды не рэтыраваліся, фрэгаты ізноў свісталі ўсіх на борт. Гартанныя, бразготныя крыкі яшчэ доўга ішлі наўздагон.

Мы ішлі кіламетры са два, потым сцежка перакінулася праз пакаты грэбень і пабегла ўніз. Хутка я зразумеў, чаму альпіністы на спуску траўмуюцца часцей, чым на пад'ёме. Дакладней, зразумелі мае джынсы, бо набылі новую дзірку, калі я няўдала прыклаўся каленам да вострага каменя. Дзірка з'явілася на правай штаніне, каб не было сумна той, якую ўчора пакінуў на левай разнерваваны Лабрык. Мае здагадкі, што праз месяц я ўжо нічым не буду адрознівацца ад галадранца Траўня, спраўджваліся хутчэй, чым хацелася.

Заходні схіл быў больш стромкім, базальтавыя выхады сустракаліся ўсё часцей, ствараючы тэрасы і балконы. Перад адным з такіх балконаў лес расступіўся.

У шырокім прасвеце адкрылася бясконцая сіняя гладзь, якая ўдалечыні злівалася з блакітным небасхілам. На гэтай гладзі рассыпаліся іншыя астравы – ланцужок смарагдавых уставак у абрамленні белых каралавых кольцаў. Нібы шыкоўнае калье, якое накінулі на шыю магутнага акіяна.

Я не вытрымаў і плюхнуўся на валун. Выцягнуў нагудзелыя ногі. Сцягнуў красоўкі, размяў пальцы: пад вечар яны абяцалі крывавыя мазалі. Лабрык, якому гэтая духата пасля нашай прахалоднай восені таксама была невыноснай, з радасцю прысеў побач. Высалапіў язык да самай зямлі, часта дыхаючы, глядзеў у вочы і нібы прапаноўваў паўтарыць за ім, каб хутчэй астудзіцца.

Травень на некалькі хвілін знік унізе, потым вярнуўся.

– Ідзі, я цябе даганю, – паведаміў я. – Хачу наглядзецца на гэтае дзіва!

Хлус з мяне так сабе. Гаспадар лагуны толькі пачухаў патыліцу: мы абодва добра разумелі, каго потым давядзецца шукаць па ўсім востраве. Маю прапанову, на шчасце, адхілілі.

Пакуль мы адпачывалі, я разглядаў астравы: невялікія, некаторыя не дасягалі і кіламетра ўшыркі. Адны ляжалі зусім блізка, можна разгледзець кожную вяршыню, другія хаваліся недзе за гарызонтам, падобныя на міражы. Гарыстыя і плоскія, у атачэнні рыфаў і лагун, і ўсе пакрытыя зялёнай сакавітай коўдрай. Над кожным востравам, дзе ўзвышалася гара, нерухома завіслі белыя аблокі.

Калі я ў гэтым свеце назаўсёды, то ў мяне будзе шмат часу даследаваць усё. Травень казаў нешта пра плыт, з якога ўтапілі манету, дык ёсць на чым дабрацца.

– Слухай, а ты як здагадаўся, што партал адчыніўся? – успомніў я адну акалічнасць. – Не магу сабе ўявіць, што ты кожны дзень толькі і рабіў, што прапіхваў праваднік у гэтае вушка!

– Дэтэктар. – Травень дакрануўся да грудзей, там, дзе пад зношанай кашуляй вісеў транслятар.

– Усё ў адным? – не паверыў я. – І транслятар, і дэтэктар? А што яшчэ там напхана?

– Толькі гэта, універсалка для аматараў вандровак.

Пасля ўчарашняга фокуса з магічнымі выкрутасамі я стаў больш асцярожным, ужо не спяшаўся адразу верыць усяму на слова... Хаця чаму б і не? Калі тэхналогіі ў гэтым свеце на стагоддзі апярэдзілі нашыя, то ўсё можа быць схавана пад вечкам аднаго маленькага медальёна.

Некалі Зямля была цэнтрам Сусвету, мацярыкі не дрэйфавалі, а цяжэйшыя за паветра апараты не маглі лятаць. Яшчэ напрыканцы саракавых гадоў мінулага стагоддзя ў адным амерыканскім навуковым часопісе з аптымізмам пісалі, што лампавы камп'ютар будучыні сціснецца да паўтары тоны і нават змесціцца ў некалькі шаф. Тады той жа ENIAC важыў каля трыццаці тон і займаў вялікую залу. Цяпер дзясятак працэсараў можна пакласці на адзін пазногаць. Не прайшло і стагоддзя. Не маглі паверыць, таму што глядзелі толькі на лампавую тэхналогію, якая мела свае абмежаванні. Калі ж перайшлі на транзістары і інтэгральныя схемы – многае змянілася, магчымасці сталі іншымі. Ды і крэмній цяпер ужо не апошняя ступень.

Як казаў Кейнс, цяжкасць не ў тым, каб прыдумаць новую ідэю, а ў тым, каб вырвацца са старой.

Праўда, тлумачэнні Траўня выклікалі яшчэ больш пытанняў. Здаецца мне, ён шмат чаго недагаворвае.

– Значыць, твой транслятар-дэтэктар можа выяўляць любы партал?

– Можа рэагаваць на структурныя змены ў прасторы, але не ўсе яны – парталы. Хутчэй, яны рэдка бываюць парталамі.

– Вось як, – структурныя змены ў прасторы мне былі не больш зразумелыя, чым кітайскія іерогліфы. – Значыць, існуюць яшчэ іголкі з парталамі? У наш свет?

– Можа быць.

– Дык «можа быць» ці «існуюць»?

– Думаю, нам лепш адпачыць, сёння яшчэ давядзецца пабегаць.

Залішнія пытанні зноў, як і ўчора, ні да чаго не прывялі. Наш знаёмы святар казаў, што ўсё таемнае будзе абвешчана з дахаў. Не цяпер, дык пазней даведаюся. Усяму свой час. Шкада, што гэты час не на маю карысць.

Пасля кароткага адпачынку мы працягнулі спуск.

Па баках падняліся стромкія скалы: сцежка нырнула ў разлом, запятляла па дне лясістай цясніны сярод наваленых глыб. Зажурчэў ручэй. Ён то хаваўся пад камянямі, то зноў выскокваў на паверхню, то заціхаў пад пахіленымі дрэвамі, то імкліва бурліў на перападах. І чым ніжэй, тым большую моц набіраў гэты паток. Раз-пораз даводзілася перабірацца то на адзін, то на другі бераг, што значна замаруджвала спуск. Дакладней, замаруджваў я, бо Травень, як матыль, пералятаў з валуна на валун, нават не глядзеў сабе пад ногі, а я пыхцеў, слізгаў па мокрых баках і здолеў-такі боўтнуцца ў самым шырокім месцы. Вады было ўсяго па калені, але красоўкі зачаўкалі адразу, давялося спыняцца і зліваць лішняе. Лабрадор, наадварот, быў толькі рады гэтаму плёсканню: большую частку шляху ён імкнуўся ісці па вадзе, ратуючыся ад спёкі.

Разам з прэснай вадой з'явіліся і камары, і мошкі. Калі ля лагуны гэтую радасць надзейна здзімала ветрам, то ў ціхай цясніне ім нішто не замінала ўзяцца за нас. Добра, што была кашуля, бо хутка маю шыю, рукі і твар размалявалі пухіры і чырвоныя ацёкі. Мой узровень рамантыкі, які пасля жудаснай ночы крыху нармалізаваўся, ізноў увайшоў у мядзведжы трэнд.

Апошнія метры мы прадзіраліся скрозь бамбук, зялёныя ствалы якога падымаліся суцэльнай сцяной. Сцежка знікла, здаецца, яна пралягла проста па дне ручая. Каб не мачэтэ, давялося б ісці па калена ў імклівай вадзе, дзе павыкручваеш ногі на камянях. Ды і мачэтэ не надта дапамагала: унізе ўтварыліся завалы з апалага лісця і сухіх палак. Да ўсяго ж бамбукавы кластэр быў раем для маскітаў – тыя дружнай ардой кінуліся адбіваць сваё жытло. Мне ўжо не хацелася ні іншых атолаў, ні нашага вострава, ні пальмаў, ні лагуны – нічога, хутчэй бы толькі выбрацца з гэтага пекла.

Бамбук раптам скончыўся. Скалы раступіліся, выпускаючы нас з цясніны. Мы выйшлі на палогі камяністы бераг. Свежы брыз абдаў распалены твар – адразу змёў лясную задуху і машкару.

Лагуны тут не было.

Рыфы пралягалі зусім побач, за дзесяткі метраў ад берага. Адразу за імі грукацеў акіян. Магутныя хвалі раз за разам накочваліся на бар'ер, з цяжкім рэвам перавальваліся цераз яго ці прарываліся праз вузкія праходы і, дасягнуўшы берага, з шыпеннем рассцілалі карункавую посцілку па чорных камянях. Там, дзе паўставалі асобныя скалы, хвалі ўзляталі белымі слупамі, шалеючы ад выкліку гэтых манументальных ваяроў.

На поўдзень стромкія скалы паступова ішлі на спад. На поўнач яны падымаліся вышэй і недзе праз паўкіламетра ўразаліся ў акіян. У адным месцы гэты маналіт зверху да нізу раскроіў вузкі каньён. У падножжы сцяны рассыпаліся абломкі, ад невялікіх валуноў да глыбаў памерам з дом; расліннасць цалкам знікла.

Далей ад нас з зямлі падымаліся клубы белага дыму. Вецер падхопліваў яго, ірваў на шматкі і прыбіваў да скал – здавалася, там усё заслала лёгкім туманам. Пахла соллю, водарасцямі і тухлымі яйкамі.

Мы ўзяліся секчы бамбук. Я нахіляў тонкія сцябліны – Травень зносіў верхавіну, а потым за два-тры ўзмахі падсякаў ствол. Падбіралі даўжыню так, каб было не менш за чатыры метры.

Калі назбіраўся цэлы ворах, Травень паказаў на глыбу памерам з самазвал, што ляжала за сотню метраў ад нас:

– Цягні да таго каменя, – закамандаваў ён. – Толькі глядзі пад ногі, не стой ля адтулін!

Я падхапіў зялёных сцяблін, колькі змог, і павалок, абліваючыся потам. На паўдарозе зразумеў, што дым – гэта не дым: з тонкай шчыліны ў камені ішла гарачая пара. Краі гэтай шчыліны былі ўкрытыя светлым налётам. Далей, з невялікай дзіркі, аточанай жаўтаватым каўняром, таксама біў гарачы струменьчык.

Як жа не сунуць носа ў гэты цуд?

Я затрымаўся ля фумаролы, ігнаруючы забарону. Пара прывабна клубілася, выходзіла аднекуль з нетраў зямлі. Так і карцела працягнуць руку, што і зрабіў. І тут жа адхапіў – абдало, быццам з носіка закіпелага чайніка. Толькі значна гарачэй. Да ўсяго прыпякло праз тоўстыя падэшвы. Я ірвануў з распаленых камянёў.

Наступную фумаролу ўжо абышоў, трымаючыся падалей: не хапала мне яшчэ расплаўленых красовак.

Каля глыбы, куды было загадана цягнуць бамбук, таксама парыла. Толькі гэта была не фумарола, а гарачая крыніца. Басейн памерам тры на пяць метраў, у якім сабралася празрыстая, з зеленаватым адценнем вада. Амаль вертыкальныя сцены: да вады – каля метра, і яшчэ метры з два да дна. Па няроўных краях выраслі выбеленыя беражкі з мінеральных адкладаў. З глыбіні жвава вырываліся бурбалкі, а з самой ямы, як з градзірні, валіла пара. У адрозненне ад фумаролы, тут не пякло пад падэшвамі, хіба што станеш зусім блізка, на самым краі.

Здавалася, нехта кар'ерным экскаватарам проста вывернуў кавалак скалы і кінуў яго побач.

Следам Травень прывалок на плячах значна большы ахапак.

Мы зрабілі яшчэ адзін рэйс. Потым назбіралі выкінутыя на бераг водарасці. Камандзіру, відаць, добра прыпякала ў голыя пяты: ён абматаў ногі гэтымі вільготнымі пасмамі. Далей мы заслалі яміну тонкім бамбукам, толькі па краях засталіся прасветы. Пасярэдзіне кінулі яшчэ адзін, тоўсты ствол. Зверху накідалі зеляніны, каб хоць неяк прыкрыць шчыліны паміж сцяблінамі.

Пастка нібы на маманта, не хапала толькі завостраных калоў на дне.